Το ζωγράφισα! "Δυσκολίες και προκλήσεις μιας εθνογραφίας στο Διαδίκτυο"

Δυσκολίες...

Παραδοσιακά, η εθνογραφία μέσω συμμετοχικής παρατήρησης μελετά έναν πολιτισμό (culture) με στόχο την κατανόησή του. Το ίδιο όμως, δεν φαίνεται να ισχύει για την περίπτωση που το αντικείμενο μελέτης της εθνογραφίας γίνεται το διαδίκτυο.
Το διαδίκτυο αποτελεί έναν χώρο μοναδικό και εν μέρει αυτόνομο. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα πεδίο έρευνας, ως πολιτισμός ή κουλτούρας απόρροια ανθρώπινων ενεργειών. Παρόλ’ αυτά, ενώ μοιάζει με τα «παραδοσιακά» πεδία έρευνας της εθνογραφίας διαφέρει κατά πολύ, με συνέπεια να χρειάζεται αναπροσαρμογή η εθνογραφία.
Ένα από τα στοιχεία που δυσκολεύουν την εθνογραφική προσέγγιση είναι η έλλειψη αμεσότητας παρατηρητή και παρατηρούμενου. Για τον εθνογράφο, και λιγότερο για τον παρατηρούμενο, παίζει σπουδαίο ρόλο η οπτική επαφή. Μόνο έτσι μπορεί κανείς να διακρίνει ορισμένα στοιχεία όπως η αποδοχή και οι αντιδράσεις. Το διαδίκτυο είναι κάπως απρόσωπο και χρειάζεται άλλη μέθοδο από τον παρατηρητή.
Η οριοθέτηση του χώρου ερεύνης επίσης αλλάζει. Ουσιαστικά καταργείται η έννοια του πεδίου έρευνας ως γεωγραφικής περιοχής. Ο καθορισμός των ορίων του πεδίου είναι πολύ εύκολο αλλά ταυτόχρονα και πολύ δύσκολο να οριστούν. Στο διαδίκτυο εξάλλου, ο χώρος όπως και ο χρόνος είναι ρευστά.
Άλλο ένα εμπόδιο αποτελεί η εγκυρότητα των πληροφοριών και η πρόσβαση σ’ αυτές ορισμένες φορές.
Αναμφίβολα η εθνογραφία αντιμετωπίζει δυσκολίες και προκλήσεις στο διαδίκτυο, που όμως δεν είναι αδύνατο να επιλυθούν.

Βιβλιογραφία:
http://www.qualitative-research.net/fqs-texte/3-07/07-3-E1-e.htm
http://www.intute.ac.uk/socialsciences/archive/iriss/papers/paper16.htm
http://www.qualitative-research.net/fqs-texte/1-00/1-00wittel-e.pdf

6η εβδομάδα - Εικονική Εθνογραφία

• Ανάλυση, μελέτη και συζήτηση πάνω στο 3ο κεφάλαιο του βιβλίου της Christine Hine Virtual Ethnography, με τίτλο 'The virtual objects of ethnography'.

• Πρώτη συζήτηση για τα θέματα των εργασιών.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΟΡΑ
Schniter, E. ‘Anthropology and the Internet’. http://www.uweb.ucsb.edu/%7Eeschniter/manuscripts/AnthropologyandtheInternet.pdf
Gustaaf Houtman, G. & D. Zeitlyn, ’ Information technology and anthropology’ Guest editorial from Anthropology Today, Vol. 12, No. 3, June 1996, pp. 1-3. http://www.therai.org.uk/pubs/at/editorial/zhoutman.html

Εθνογραφία και Διαδίκτυο

Πράγματι είναι ενδιαφέρον να προοσδίορίσουμε τους όρους της έρευνας και μελέτης στο διαδίκτυο με εθνογραφικούς όρους.

Για παράδειγμα ο όρος εθνογραφία φαίνεται να χάνει το περιεχόμενό του,με βάση όσα είχαν οριστεί για αντικείμενο μελέτης, μεθόδους, πεδία κλπ, ακόμη και η χρήση του όρου "εικονική εθνογραφία" δεν είναι αρκετά ακριβής, μιας και παραπέμπει σε "κοινωνίες" που φέρουν συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά.

Στο διαδίκτυο, όπως σωστά επισημαίνεται, τα πεδία έρευνας, τα αντικείμενα μελέτης υπόκεινται σε διαδικασίες που τροποποιούν την έννοια της κοινωνίας και ουσιαστικά δημιουργούν έναν μεταπολιτισμό όπου καταλύονται δομές που υφίστανται στην πραγματική κοινωνία.

Ταξικές, φυλετικές, θρησκευτικές, εξουσιαστικές, πολιτιστικές κατηγοριοποιήσιες πρέπει να επαναξεταστούν καθώς το διαδίκτυο ενσωματώνει νέους χρήστες και τεχνολογίες και μετεξελίσεται διαρκώς.

Ουσιαστικά αποτελεί ένα ρευστό "κοινωνικό" μόρφωμα που δεν έχει ερευνηθεί κατά πόσο επηρεάζεται από τα φέροντα πολιτιστικά στοιχεία των χρηστών ή κατά πόσο οι χρήστες εκδηλώνουν πραγματικά χαρακτηριστικά ή δεν υποδύονται στοιχεία।

Παράλληλα ο ερευνητής έχει παγκόσμιο πεδίο μελέτης όπου οι κοινωνίες χάνονται και υποκαθίστανται από τα στοιχεία των χρηστών (πραγματικά ή μη।

Ακόμη αγνοεί πως ο χρήστης ενσωματώνεται στην παραγματική του κοινωνία, και πως αυτή προβάλλεται μέσα απο τη δικτυακή του παρουσία।

Ο ερευνητής από τη μεριά του παρατηρεί τον πολιτισμό των χρηστών από απόσταση και μέσω του διαδικτύου χωρίς πραγματική επεφή και ενημέρωση του χρήστη αποτελώντας κι αυτός έναν εικονικό συμμέτοχο। Η εικονική διάδραση που αναπτύσσεται δεν μπορεί να ερμηνευθεί με τους υπάρχοντες όρους και πρέπει να καθοριστεί ένα νέο επιστημονικό πλαίσιο για την έρευνα και μελέτη στο διαδίκτυο।

Πιθανά η "cyberography" ή η "διαδικτυογραφία" να μην μπορεί να οριστεί με τα υπάρχοντα επιστημονικά πεδία, παρόλους τους δανεισμούς, και να χρήζει μαις νέας ανθρωπολογικής - κοινωνιολογικής θεώρησης.

Δυσκολίες και προκλήσεις μιας εθνογραφίας του Διαδικτύου:

Η εθνογραφία ως εργαλείο διεξαγωγής έρευνας βασίστηκε στην συμμετοχική παρατήρηση για την εις βάθος κατανόηση μίας «άλλης» κοινωνίας. Έτσι βασικές προϋποθέσεις για αυτή την έρευνα ήταν ο γεωγραφικός καθορισμός ενός πεδίου στο οποίο ο ανθρωπολόγος θα έπρεπε να ζήσει για κάποιο χρονικό διάστημα, μαζί με τη κοινωνία που μελετούσε. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του και αφού είχε αποκτήσει το κατάλληλο «σύνδεσμο» και είχε γίνει «δεκτός» από τη κοινωνία αυτή άρχιζε να μαζεύει πληροφορίες τις οποίες αργότερα θα χρησιμοποιούσε για να παρουσιάσει τα συμπεράσματα της έρευνας του.

Τι γίνετε όμως όταν η εθνογραφία καλείτε να βοηθήσει στη κατανόηση του Διαδικτύου ή και άλλων κοινωνικών φαινομένων σε ένα κόσμο που φαίνετε να έχει χάσει τα σύνορα που είχε με τη συνεχή αλληλεπίδραση των διαφόρων κοινωνιών?

Οι βασικές δυσκολίες είναι αρχικά ότι το πεδίο, βασικό στοιχείο της εθνογραφικής έρευνας, πάει να είναι ένας γεωγραφικά καθορισμένος χώρος. Βασικά χαρακτηριστικά του Διαδικτύου είναι η ατοπικότητα και η πολυτοπικότητα, το Διαδικτύο δεν έχει περιορισμούς-όρια και διέπετε από δυναμικότητα συνέχεια αναπτύσσετε. Η πρόκληση που εμφανίζει αυτή η αλλαγή είναι ο επαναπροσδιορισμός του πεδίου από το γεωγραφικά οροθετημένο χώρο-“geographical location” στο “political locations”.

Επίσης σε σχέση με το πεδίο-Διαδίκτυο η εθνογραφία θα πρέπει να αντιμετωπίσει το θέμα του on-line και off-line. Είναι δυνατό μία εθνογραφική προσέγγιση στο Διαδίκτυο να περιορίζετε μόνο στο on-line; Διάφορες εθνογραφικές μελέτες που έγιναν πάνω σ’ αυτό το θέμα υποστηρίζουν ακριβώς το αντίθετο συχνά ότι γίνετε εντός του Διαδικτύου έχει προεκτάσεις ακόμα όταν ο χρήστης είναι εκτός και μακριά από τον υπολογιστή του. Η παράβλεψη της παρατήρησης της off-line συμπεριφοράς οδηγεί στην εξαγωγή λανθασμένων συμπερασμάτων και συνήθως η έρευνα είναι ημιτελής.

Επίσης μία από τις βασικότερες δυσκολίες είναι και ο τρόπος που η εθνογραφία θα προσεγγίσει το Διαδίκτυο υπάρχουν τρεις κύριες απόψεις: το Διαδίκτυο μελετάτε ως «τεχνούργημα», ως μέσο επικοινωνίας και η τρίτη άποψη που αποδέχεται και τα δυο.

Πρόβλημα φαίνετε να δημιουργείτε επίσης στο τρόπο που ο παρατηρητής δημιουργεί σχέσεις με το παρατηρούμενο. Η απουσία άμεσης οπτικής επαφής δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στην παρατήρηση μία και ο παρατηρούμενος όπως και ο ερευνητής δύσκολα μπορούν να δημιουργήσουν μία σχέση εμπιστοσύνης.

Τέλος εκτός από τις αλλαγές στις μεθόδους που πρέπει να εφαρμοστούν σε μια εθνογραφία του Διαδίκτυο ο ερευνητής θα πρέπει να χρησιμοποιήσει το ίδιο το Διαδίκτυο ως εργαλείο για της εξαγωγή συμπερασμάτων π.χ. ενα blog και να βρει νέους τρόπους για να παρουσιάσει τη δουλεία του.

Κάτι το οποίο όμως που χαρακτηρίζει την εθνογραφία γενικότερα είναι ότι πρακτικά ποτέ δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη, και όσο περνάει ο χρόνος θα εμφανίζονται νέοι προβληματισμοί και μέσα από αυτή τη διαδικασία αποκτά και η ίδια μία δυναμική ακολουθώντας πάντα τις αλλαγές που προστάζουν οι καιροί.

Πώς θα κάνουμε εθνογραφία;

Ποιές είναι οι δυσκολίες και οι προκλήσεις μιας εθνογραφίας στο Διαδίκτυο;

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Alan Alfonso Avila Ortiz

Oι δυσκολίες:

Οι ποικίλοι όροι της ψηφιακής ανθρωπολογίας και εθνογραφίας μέσα στον κυβερνοχώρο έχουν προκαλέσει διάφορες αντιπαραθέσεις ευρέως μέσα σ’ αυτό τον κλάδο μελέτης, με πολύ διαφορετικές στάσεις και απόψεις που συγκρούονται, αντιπαραβάλλονται και βοηθιούνται μεταξύ τους, δημιουργώντας το μεγάλο πρόβλημα του εννοιολογισμού, όπου κάθε ερευνητής χρησιμοποιεί τους όρους που θέλει.

Αυτός ο εικονικός κόσμος μας ανοίγει νέα πεδία για την ανάλυση του ίδιου σε διάφορες κοινωνίες, τις επιπτώσεις του και την επίδραση αυτών των κοινωνιών στον εικονικό κόσμο, ενεργώντας έτσι ως οι δύο όψεις σε έναν καθρέφτη.

Μας οδηγούν στον προβληματισμό της μεθοδολογίας που πρέπει να εφαρμοστεί σε κάθε περίπτωση αντίστοιχα.

Άλλο πρόβλημα που δημιουργείται είναι το πώς θα κάνουμε την εθνογραφία, μέσα στο ίντερνετ ή με την ευκαιρία του ίντερνετ;

Τι σημασία και τι χρήση έχει για το ίντερνετ. Για παράδειγμα, ως πολιτιστικό εξάρτημα, ως μέσο επικοινωνίας ή ως ξεχωριστός πολιτισμός;

Προβλήματα οριοθέτησης του πλαισίου, της απόστασης και του χρόνου.

Κάποιοι βλέπουν την εθνογραφική έρευνα του ίντερνετ ως μέθοδο, επιστήμη, μεθοδολογία και άλλοι ως εργαλείο μελέτης ή ως μια μεγάλη βιβλιοθήκη.

Άλλοι τονίζουν τον κεντρικό ρόλο που καταλαμβάνουν τα εξαρτήματα και η τεχνολογία στο πεδίο της εικονικής εθνογραφίας.

Διαμάχες σχετικά με την ηθική της ποιοτικής έρευνας.

Πώς η τεχνολογία μέσα από τις κοινωνικές σχέσεις γίνεται ιδιαίτερα σημαντική;

Η αντιμετώπιση και η εγκυρότητα των στοιχείων στο ίντερνετ, για παράδειγμα: Αντί να βασιζόμαστε σε πραγματικά γεγονότα, ο εθνογράφος βασίζεται στα στοιχεία του χρήστη.

Η παρατήρηση (συμμετοχή) μπορεί να γίνει μόνο σε ένα μικρό και περιορισμένο χώρο και για το λόγο αυτό δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε «πραγματικά άτομα».

Άλλο πρόβλημα προκύπτει με το θέμα των συνδέσεων. Αν μιλάμε για μια εθνογραφία δικτύων, τι σημαίνουν οι εικονικοί χώροι; Τι τύπους συνδέσεων θα έχουμε;

Μια λεπτομερής περιγραφή των δικτύων απαιτεί μια καλή περιγραφή των συνδέσεων και της συνδεσιμότητας.

Η ανάλυση των τρόπων αλληλεπίδρασης φαίνεται να επηρεάζεται επίσης. Για παράδειγμα, ακυρώνεται το γεγονός παροχής πληροφοριών των φυσικών και αισθητικών (κώδικας ένδυσης) χαρακτηριστικών των χρηστών κλπ.

Οι συνδέσεις μεταξύ των εικονικών χώρων και των πραγματικών είναι υποτιμημένες.

Οι προκλήσεις:

Διευρύνει τη σκέψη σχετικά με τα διάφορα σενάρια στα οποία γίνεται κοινωνική έρευνα.

Οριοθέτηση του προβλήματος ή των θεμάτων στα οποία θα γίνει προσέγγιση και του μέχρι πού θέλει κανείς να φτάσει μαζί με την ξεκάθαρη εγκαθίδρυση του πλαισίου.

Διασαφήνιση του αντικειμένου μελέτης και του στόχου της έρευνάς του.

Εξερεύνηση νέων πιθανοτήτων επανασυλλογής και ανάλυσης στοιχείων σε διάφορα κοινωνικά σενάρια, στο χρόνο που προκύπτουν κάποια μεθοδολογικά προβλήματα.

Συνδυασμός στο δίκτυο μιας παρέμβασης βασισμένης στην κοινωνική ενεργοποίηση και της πραγματοποίησης μιας εικονικής εθνογραφίας με χαρακτήρα εσκεμμένο. Αυτό το σχέδιο ονομάζεται τεχνοενεργοποίηση (τεχνοακτιβισμός).

Συνδυασμός των δραστηριοτήτων online και offline, το κοινωνιο-ηλεκτρονικό δίκτυο.

Η δημιουργία μιας εθνογραφίας του ίντερνετ όπως η τεχνολογία ή όπως πολιτιστικά εξαρτήματα προκαλεί ανησυχία για το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται, για τη μορφή στην οποία προσαρμόζεται στις υπάρχουσες απόψεις και για το πώς μεταβάλλεται.

Η κινητικότητα του εθνογράφου σε όλους τους χώρους μελέτης ως εργαλείο που προσφέρει την ευκαιρία για σκέψη σχετικά με την κατασκευή του χώρου.

Δείχνει τη διαφορά μεταξύ μιας εθνογραφίας σε έναν πραγματικό χώρο και μιας άλλης σε έναν εικονικό χώρο.

Ανάκτηση ορισμένων κλασσικών εθνογραφικών διαφωνιών – όπως οι σχέσεις του ερευνητή με την εξοχή, τα ζητήματα ηθικής, η παρατηρητική μέθοδος (παρατήρηση του συμμετέχοντος) ή η «κατασκευή» του εθνογραφικού λόγου – που επανατοποθετούνται στους όρους τους με την εθνογραφική μελέτη του ίντερνετ.

Διασαφήνιση του ποιά είναι η σχέση μεταξύ των συμμετεχόντων, της παρατήρησης και της εθνογραφικής πρακτικής, όπως επίσης και του πλαισίου στο οποίο βρίσκονται.

« ΚΥΒΕΡΝΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ»

Αρκετοί μελετητές προσπαθούν να αναλύσουν τις εικονικές κοινότητες δηλώνοντας πως αυτού του είδους οι κοινότητες δεν σχετίζονται με γεωγραφικά σύνορα και εθνοτικά στοιχεία αλλά με βάσει τα κοινά τους συμφέροντα. H CyberAnthropology προετοιμάζει τον εθνογράφο στην δημιουργία για κάποιων θεμελιωδών ερωτημάτων που προκύπτουν στη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας. Τίθεται το ερώτημα για το αν υπάρχει η δυνατότητα να μεταφερθεί η γνώση από την μια γενιά στην επόμενη και αν μπορούν όντως να καλύψουν τις ανάγκες , το Δίκτυο και ο άνθρωπος. Μέσα από την μελέτη του ανθρώπινου όντος όντας πομπός και δέκτης το CyberAnthropology ζητά απάντηση για το αν μπορεί να υπάρχει ένωση παρελθόντος κα μέλλοντος. Είναι δηλαδή σε θέση το Δίκτυο να δημιουργήσει έναν νέο «προφορικό» πολιτισμό λαογραφίας; Επιπρόσθετα ερευνά τον υπολογιστή αν λειτουργεί ως αντανάκλαση ή ως ένας καθρέφτης του μόνου, τη σχέση παιδιού και εκπαίδευσης.

Τη χάσαμε την επανασταση????

“Another revolution missed: Anthropology of Cyberspace”, Max Forte, AN 2002

Στο πιο πάνω άρθρο δίνετε καθαρά η «αγανάκτηση» του συγγραφέα για το τρόπο που η Ανθρωπολογία του Internet έγινε αποδεκτή από τον ακαδημαϊκό κόσμο.

Για να αντλήσει πληροφορίες βασίστηκε σε ερωτηματολόγια και στις ιστοσελίδες που διέθεταν τα 50 καλύτερα τμήματα Ανθρωπολογίας από τη Β Αμερική.

Τα αποτελέσματα του ήταν μια μεγάλη απογοήτευση: μόλις 21 άτομα είχαν ασχοληθεί με το τομέα της Ανθρωπολογίας του Internet, ποσοστό 1,38% ! Συνολικά 21 μαθήματα προσφέρονταν στα διάφορα πανεπιστήμια ενώ η έρευνα περιοριζόταν μόνο σε 3!

Παρατίθενται οι δικαιολογίες για τις οποίες ο τομέας δεν «προτιμήθηκε» από τα συγκεκριμένα ανθρωπολογικά τμήματα:

1.Έχει μελετηθεί από άλλα τμήματα του κλάδου, όπως όμως και τόσα άλλα θέματα όπως παγκοσμιοποίηση και θέματα φύλου!

2.Ένας τέτοιος τομέας είναι πολύ εξειδικευμένος και γ’ αυτό δεν γίνετε να του αφιερωθεί ολόκληρο μάθημα, αυτό γίνετε όμως τη στιγμή που προσφέρουν μαθήματα όπως «Μουσική τζαζ στο κινηματογράφο»!

3.Ότι δεν έχει μεγάλη σχέση με τα κυρίαρχα παραδείγματα της παραδοσιακής ανθρωπολογίας.

Είναι ενδιαφέρον γιατί η έρευνα αυτή μας παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο, αν και τότε υπήρχαν μεγάλος αριθμός χρηστών το ενδιαφέρον για ανθρωπολογικές μελέτες ήταν αρκετά περιορισμένο. Αυτά όμως μέχρι το 2002, πόσο ισχύουν αυτές οι στατιστικές σήμερα? :ο/

Η έλευση του Internet και του Κυβερνοχώρου φέρνουν μια νέα εποχή που μπορεί να χαρακτηριστεί ως "Κοινωνία της Πληροφορίας". Από τα μέσα της δεκ. του '90 εμφανίζονται οι πρώτες προσπάθειες Ανθρωπολόγων να μελετήσουν τον κυβερνοχώρο. Ο όρος cyberspace μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αναφορά στον πιθανό τρόπο ζωής. Ο Ανθρωπολόγος, Arturo Escobar, μίλησε για κυβερνοπολιτισμό ή κυβερνοκουλτούρα. Σύμφωνα με αυτόν, η κυβερνοκουλτούρα χωρίζεται σε δύο πεδία. Είναι το πεδίο της Βιοτεχνολογίας που φέρνει ένα νέο καθεστώς βιοκλωνικότητας δηλ. δημιουργεί ζωή και το πεδίο της Τεχνολογίας των Υπολογιστών και της Πληροφορίας που δημιουργεί την επαφή. Για τον Escobar, το Internet, είναι ένας πολύπλοκος χώρος που δύσκολα μπορεί κανείς να τον ελέγξει. Οι κοινωνίες βασίζονται πάνω στην κοινωνική κατασκευή και ανακατασκευή.

5η εβδομάδα - Το εθνογραφικό πεδίο

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
Miller, D. & D. Slater 2000, The Internet. An ethnographic approach, κεφ. 1.

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
Domínguez, D., A. Beaulieu, A. Estalella, E. Gómez, B. Schnettler & R. Read, ‘Virtual Ethnography’, Forum Qualitative Social Research, Volume 8, No. 3 – September 2007.
http://www.qualitative-research.net/fqs-texte/3-07/07-3-E1-e.htm
και σχετικούς συνδέσμους

Hine, C. ‘Virtual Ethnography’. IRISS International Conference (25-27 March 1998, Bristol, UK)
http://www.intute.ac.uk/socialsciences/archive/iriss/papers/paper16.htm

Wittel, Andreas (2000, January). ‘Ethnography on the move: from field to net to Internet’ [23 paragraphs]. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research [On-line Journal], 1 (1). http://www.qualitative-research.net/fqs-texte/1-00/1-00wittel-e.pdf

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ
COMPUTER-MEDIATED ANTHROPOLOGY
http://web3.cas.usf.edu/main/depts/ANT/cma/index.htm

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΟΡΑ
Clifford, J. 1986, "Introduction: partial truth," στο Clifford, J. & G. Marcus (επιμ.), Writing culture: the poetics and politics of ethnography, Berkeley - Los Angeles - London: University of California Press. σσ. 1-26.
Hakken, D. 1999, Cyborgs@Cyberspace. New York, London: Routledge, κεφ. 3: Doing ethnography in cyberspace, ειδικά σσ. 45-49, 63-68.
Hine, Christine 2003 [2000], Virtual ethnography, London: Sage Publications, κεφ. 3: The virtual objects of ethnography.

Κυβερνοκουλτούρα (τι είναι τούτο;) και ανθρωπολογία

Η Elisenda Ardevol σχολιάζοντας το ζήτημα «Cyberculture: Anthropological Perspectives of the Internet» μελετά την προσέγγιση της ανθρωπολογίας στο φαινόμενο (πιο αναλυτικά για αυτό παρακάτω) του διαδικτύου (δ.) και ειδικότερα της κυβερνοκουλτούρας.

Αρχικά, επιχειρεί μία χαρτογράφηση της διαδικτυακής σφαίρας διακρίνοντας τέσσερις «ελκυστές» (attractors – για ενδιαφέρουσες αναφορές βλ. σχετ. θεωρία του χάους, στο παρόν κείμενο μπορούν να θεωρηθούν ως άξονες): Το δ. ως νέο πολιτισμικό μοντέλο, μία κουλτούρα του δ., ως πολιτισμικό προϊόν, και ως μέσον. Για κάθε έναν από αυτούς τους ελκυστές διακρίνει επίσης τέσσερις περιοχές εστίασης της έρευνας στο δ.: Το δ. ως τεχνολογία, ως νέο κοινωνικό πλαίσιο, ως νέο δημιουργικό και συνεργατικό εργαλείο, και ως επικοινωνιακό μέσο. Οι τέσσερις ελκυστές με τις τέσσερις περιοχές εστίασης παράγουν 16 υποπαραμέτρους του δ. μοντέλου.

Στη συνέχεια, η Ardevol βιάζεται (κατά τη γνώμη του υποφαινόμενου) να θεωρήσει ότι το νέο φαινόμενο πρέπει να εξεταστεί σε παρελθοντικό ήδη χρόνο, ενώ μάλλον βρίσκεται εν εξελίξει. Κάνει αναφορά στο έργο του Hakken, D. 1999, Cyborgs@Cyberspace καθώς και σε έρευνες που εστιάζουν στην κοινωνική αλληλεπίδραση στις διαδράσεις υποκειμένων μέσω του δ. ως νέων πολιτισμικών σχημάτων αλλά και στον αντίλογο (όπως του Daniel Miller και του Don Slater) ότι αυτές οι διαδράσεις δεν αντικατοπτρίζουν παρά διαδράσεις της καθημερινής offline ζωής. Ισχυρίζεται, και εδώ μάλλον συμφωνώ, ότι δεν πρέπει να θεοποιούμε τρόπον τινά το δ. ως μία οντότητα που στέκεται ξέχωρα από οτιδήποτε άλλο γνώριμο αλλά ότι μπορεί να προσεγγιστεί και να αναλυθεί με γνωστές μεθόδους και εργαλεία. Αναγνωρίζει βέβαια, και επίσης συμφωνώ, ότι θα χρειαστεί μία κάποια προσαρμογή τους.
Ardevol, E. 2005, ‘ Cyberculture: anthropological perspectives of the Internet’. http://www.media-anthropology.net/lboro_ardevol.pdf

William Gibson enters Cyberspace

ΠΡΙΝ ΑΚΟΜΑ ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΜΕ...

Neil Postman on Cyberspace, 1995

ΠΡΙΝ ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΜΕ...

4η εβδομάδα - Ανθρωπολογία και Κυβερνοχώρος - Εισαγωγή

cyborg ethnography, cyborg anthropology, anthropology of cyberculture, cyberanthropology….

ΠΡΙΝ ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΜΕ
wikipedia και youtube (βλ. επάνω)
http://en.wikipedia.org/wiki/Neuromancer

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ

• Hakken, D. 1999, Cyborgs@Cyberspace, New York - London: Routledge, κεφ. 1,2.
• Budka, Ph. And M. Kremser, 2004, ‘CyberAnthropology-Anthropology of CyberCulture’, in S. Khittel, B. Plankensteiner and M. Six-Hohenbalken (eds.), Contemporary issues in socio-cultural anthropology. Perspectives and research activities from Austria, σσ. 213-226, Vienna: Loecher. http://www.philbu.net/media-anthropology/Budka_Kremser_Cyberanthro.pdf
  

Ανθρωπολογία των Μέσων (επιπλέον)

• Spitulnik D., 1993, ‘Anthropology and Mass Media’, Annual Reviews of Anhtropology 22, σ. 293-315. http://www.anthropology.emory.edu/FACULTY/ANTDS/Spitulnik93MediaAnthro.pdf
• Osorio, F. 2005, ‘Why is interest in Mass Media Anthropology growing?’ EASA e-Seminar. http://www.media-anthropology.net/osorio_massmediagrowing.pdf
• Αναλυτική βιβλιογραφία της European Association of Social Anthropologists (EASA) Media Anthropology Network: http://www.philbu.net/media-anthropology/bibliographies.htm
  

Ανθρωπολογία και Κυβερνοχώρος

• Τι κάνει η κυβερνο-ανθρωπολογία
  
• Θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο
  
• Εθνογραφικό πεδίο
  
• Cyber… ορισμοί

Ορισμοί

http://www.worldwidewords.org/articles/cyber.htm
http://www.pangaro.com/published/cyber-macmillan.html


ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Cyborg anthropology archive : http://w2.eff.org/Net_culture/Cyborg_anthropology/

Περιοδικά
Mondo 2000: http://en.wikipedia.org/wiki/Mondo_2000
Wired: http://en.wikipedia.org/wiki/Wired_magazine

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

• Escobar, A. 1994, ‘Welcome to Cyberia. Notes on the anthropology of cyberculture’, Current Anthropology 35:3, σσ. 211-231. http://www.unc.edu/~aescobar/text/eng/arturowelc.pdf
• Macek, J. ‘Defining cyberculture’. http://macek.czechian.net/defining_cyberculture.htm

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

• Ardevol, E. 2005, ‘ Cyberculture: anthropological perspectives of the Internet’. http://www.media-anthropology.net/lboro_ardevol.pdf
• Birch, D. & S.P. Buck, ‘What is cyberspace’. http://www.nadir.org/nadir/archiv/Kultur/CyberPunk/whatis_cyberspace.article.html
• Forte, M. 2002, ‘Another revolution missed? Anthropology of cyberspace’ http://openanthropology.wordpress.com/2007/10/15/another-revolution-missed-anthropology-of-cyberspace/
• Cyber Anthropology: http://www.fiu.edu/~mizrachs/CyberAnthropology.html
• ‘What is cyberculture’ http://www.keywriter.org/coursework/cyberculture/index.html και σχετικούς συνδέσμους
  

ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Internet and Cyberspace - Αναζήτηση στο Google Scholar
Αναλυτική βιβλιογραφία της CMA:
http://anthropology.usf.edu/cma/CMAbib-anthro-an.htm

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ

Computer-Mediated Anthropology
http://web3.cas.usf.edu/main/depts/ANT/cma/index.htm

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΟΡΑ

• Miller, D. & D. Slater 2000, The Internet. An ethnographic approach, κεφ. 1.

Κυβερνοχώρος, αναλύεται στις λέξεις κυβερνητική + χώρος. Σχόλιο για την κυβερνητική δεν θα αποτολμήσω καθώς θα πρέπει να γίνει μια μακρά αναδρομή στις θέσεις του Πλάτωνα και Αριστοτέλη και πως αυτές μετεξελίχθηκαν στις σύγχρονες θεωρήσεις.
Ο "χώρος" όμως είναι μια έννοια φυσική που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Ακόμα και ο εικονικός χώρος είναι ένα μετρήσιμο μέγεθος (αυτό των η/υ) που άμεσα αποτελούν πεδίο εθνογραφικής έρευνας.
Θα διαφωνήσω ότι η επικοινωνία μέσω διαδικτύου δεν είναι προσωπική, αντίθετα πολλοί χρήστες εκφράζονται πιο άμεσα και εμπιστεύονται πιο άνετα τους συνομιλητές του ενώ μπορούν να έχουν και οπτική επαφή.
Το ζητούμενο είναι κατά πόσο τα υποκείμενα της έρευνας θα μας δώσουν πραγματικά στοιχεία και όχι εικονικά, δηλαδή δεν θα καταγράψουμε εικονικές πραγματικότητες που από κάποια άποψη έχουν ερευνητικό ενδιαφέρον.
Το σημαντικότερο σημείο που θίγεται είναι αν οι χρήστες γνωρίζουν αν αποτελούν στοιχεία έρευνας ή μήπως αποτελούν "κρέας" στον "κρεατοχώρο"

Αποστολια

Γενικά είναι αποδεκτό ότι η εθνογραφία είναι μέθοδος κοινωνικής έρευνας που συνδέεται με την επιτόπια έρευνα και την συμμετοχική παρατήρηση. Από τη στιγμή που έκανε την εμφανισή του το Internet δηλ. ένας τόπος και τρόπος μεταβίβασης της πληροφορίας και επικοινωνίας αναπτύχθηκε και ένας άλλος κλάδος της εθνογραφίας, η Εικονική Εθνογραφία. Η τελευταία μελετά τις εικονικές κοινότητες μέσα στο Διαδίκτυο. Ανθρωπολογικά μπορούμε να δούμε το διαδίκτυο και ως χώρο και ως τεχνούργημα. Μπορούμε να πούμε πως η εμφάνιση μιας νέας τεχνολογίας ευνοεί τους ανθρώπους αλλά από την άλλη μπορούν να εξαρτηθούν από αυτη. Εδώ μπαίνει το ζήτημα της πολιτισμικής προσαρμοστικότητας. Κατά πόσο δηλ. μπορεί μια ανθρώπινη ομάδα να ενσωματώσει τον νεωτερισμό.

Cyber ethnography / netnography

«Κυβερνοχώρος. Μία συναινετική ψευδαίσθηση που βιώνεται καθημερινά από δισεκατομμύρια χειριστές σε κάθε έθνος, από παιδιά που μαθαίνουν αριθμητικές έννοιες… Μία γραφική αναπαράσταση στοιχείων που αντλούνται από βάσεις σε κάθε υπολογιστή της ανθρωπότητας. Αφάνταστη περιπλοκότητα. Γραμμές φωτός παραταγμένες στο αδιάστατο της διάνοιας, συμπλέγματα και γαλαξίες πληροφοριών.» (66)

«Νευρομάντης» - «Neuromancer» του William Gibson, 1984, για αυτή τη μετάφραση ο υποφαινόμενος. Σσ. Στην αρχική Ελληνική μετάφραση του Δ. Σταματιάδη, εν έτει 1989, εκδ. Aquarius, ο κυβερνοχώρος, άγνωστη ακόμη έννοια, αποδίδεται ως ηλεκτροσύμπαν [sic].

Cyberspace λοιπόν, κατ’ αντιπαράθεση με το meatspace, τον «κρεατοχώρο» όπως το θέλει ο Gibson, ο γκουρού του κυβερνοπάνκ και γλωσσοπλάστης του όρου, και cyber (cybernetic - κυβερνητική) και η εθνογραφία του.

Η κυβερνητική εθνογραφία ή εθνογραφία του διαδικτύου ή του κυβερνοχώρου, ορίζεται ως η μελέτη των online κουλτουρών και κοινοτήτων που αναπτύσσονται με τις διαμεσολαβημένες επικοινωνίες των υπολογιστών. Ένας συναφής όρος είναι ο «Netnography» (θα μπορούσε ίσως να αποδοθεί ως Net-νογραφία ή Δικτυονογραφία) που επινοήθηκε ως συνδυασμός των λέξεων net και ethnography, κυρίως όμως επικεντρωμένη στο marketing, στις καταναλωτικές μελέτες κ.τ.τ. Είναι δε περισσότερο ποσοτικού τύπου (βλ. και παρακάτω).

Τέσσερις τουλάχιστον διαφορές εντοπίζονται ανάμεσα στην online, διαμεσολαβημένη από υπολογιστές ή εικονική αλληλεπίδραση κατά την κυβερνογραφία (για να φτιάξουμε και εμείς έναν όρο!) και στην προσωπική – παραδοσιακή, RL (από το Real Life) ή F2F (από το Face-to-Face):

• Πρώτον, το κειμενικό, μη φυσικό και απογυμνωμένο από τις συνήθεις κοινωνικές νύξεις πλαίσιο του online περιβάλλοντος.
• Δεύτερον, ένα νέο, άνευ προηγουμένου, επίπεδο πρόσβασης σε μέχρι τούδε μη παρατηρήσιμες συμπεριφορές των αλληλεπιδρώντων υποκειμένων.
• Τρίτον, ενώ οι παραδοσιακές αλληλεπιδράσεις δεν μένουν στο χρόνο, οι online κοινωνικές αλληλεπιδράσεις συχνά καταγράφονται και αποθηκεύονται, δημιουργώντας μόνιμα αρχεία.
• Τέλος, η κοινωνική φύση του νέου μέσου δεν είναι βέβαιο εάν εντάσσεται σε ένα ιδιωτικό ή δημόσιο χώρο ή σε ένα καινοφανές, μοναδικό υβρίδιο.

Σε αντίθεση με τη συλλογή στοιχείων (data mining) η κυβερνογραφία εστιάζει στην ερμηνεία της κοινωνικής πλαισίωσης των διαδικτυακών δεδομένων. Αυτά αντλούνται από – καλή ώρα όπως το παρόν – blogs (αισίως 106 εκατομμύρια το Σεπτέμβριο τρέχοντος έτους), web-rings, chat, SMS, gamespaces, bulletin boards και ταχυδρομικές λίστες.

Συγκριτικά με τις έρευνες και τις προσωπικές συνεντεύξεις, η κυβερνογραφία είναι λιγότερο παρεμβατική και οχληρή, ακριβή και χρονοβόρος. Από την άλλη, χάνει την πλούσια λεπτομέρεια της ζωντανής ανθρώπινης εμπειρίας αφού εστιάζει σε online κοινότητες. Έτσι, οι όποιες γενικεύσεις στο γενικό πληθυσμό ή σε φυσικές κοινότητες ή ομάδες καλό είναι να γίνονται με συνδυασμό και άλλων τεχνικών ανάλυσης και συλλογής στοιχείων. Σίγουρα η κυβερνογραφία βρίσκεται υπό εξέλιξη και περιμένει μία νέα γενιά "κομπιουτεράκηδων" ανθρωπολόγων (κατά προτίμηση με βλέμμα Ιανού).

Μία δεοντολογική-ηθική διάσταση της κυβερνητικής εθνογραφίας είναι και αυτή της συναίνεσης κατόπιν ενημέρωσης (informed consent). Συχνά, οι χρήστες δεν γνωρίζουν ότι ερευνώνται. Για παράδειγμα, μελέτες για μεγάλες εταιρείες που πραγματοποιούν άλλες, οι οποίες μπορεί μάλιστα και να κατέχουν και το μέσο διάδρασης (π.χ. τον οργανισμό που διαχειρίζεται την εικονική κοινότητα ή τους servers που διατηρούνται τα blogs ή τα gamespaces), όπως η γνωστή Nielsen [βλ. και εδώ http://www.parsintl.com/13578.pdf, ο τίτλος χαρακτηριστικός «Brands for the Chattering Masses» (…) ] ή η MotiveQuest. Ακόμη, αμφισβητείται και αυτή η ακρίβεια της πληροφορίας (από την οποία απουσιάζουν και οι νύξεις, λεκτικές, ακουστικές, κινητικές, κοινωνικού πλαισίου εν γένει, που υποβοηθούν την επιβεβαίωση ή απόρριψή της).

Δύο ενδεικτικές περιπτώσεις κυβερνογραφιών:

Μία ανθρωπολογική μελέτη στο διαδίκτυο που ανακλά με χαρακτηριστικό τρόπο τα παραπάνω είναι και αυτή:

http://sexualities.sagepub.com/cgi/content/abstract/5/4/387 [Sexualities, Vol. 5, No. 4, 387-406 (2002), προσβάσιμη ως full text από τη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου].

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Mark J. McLelland δεν κάνει απλώς μία (ποιοτικού τύπου) κυβερνογραφική μελέτη των gay ανδρικών κοινοτήτων στην Ιαπωνία, αλλά και μία ενδοσκόπηση της έρευνάς του αναφέροντας χαρακτηριστικά τα εξής: «Το διαδίκτυο έχει κάνει δυνατή την πρόσβαση και εργασία με μία μεγαλύτερη ποικιλία Ιαπώνων gay ανδρών που προηγουμένως ήταν αδύνατη.»

Ο McLelland επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του Appadurai ότι αυτή η τεχνολογία παρέχει μία μοναδική ευκαιρία για τη δόμηση σχέσεων μεταξύ υποκειμένων, που κατά τα άλλα είναι «deterritorialized» – όρος επινοημένος από τους Gilles Deleuze και Félix Guattari, στον Αντι-Οιδίποδα (1972), τον 1^ο τόμο του «Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια», διεσπαρμένα και διεθνικά.

Ο Liav Sade-Beck πάλι προτείνει μία ποιοτική (συνδυασμό online παρατηρήσεων, συνεντεύξεων, και ανάλυση περιεχομένου) έναντι της ποσοτικής προσέγγισης. Ο Sade-Beck έχει κάνει μία έρευνα (Sade-Beck, L. (2004). Internet ethnography: Online and offline. International Journal of Qualitative Methods, 3(2). Article 4. Ανακτηθέν 25-10-2007 από http://www.ualberta.ca/~iiqm/backissues/3_2/ pdf/sadebeck.pdf) για την Εικονική Υποστήριξη στην Απώλεια και το Πένθος σε Ισραηλινούς, μέσω ανάλυσης περιεχομένου εικονικών κοινοτήτων, αιθουσών συζητήσεων (chat rooms), εικονικών εφημερίδων και βάσεων δεδομένων. Υπάρχουν ενδιαφέροντα σχόλια του ιδίου για την έρευνά του. Το πιο σημαντικό είναι ότι ομιλεί για ένα ψευδές δίλημμα στη διάκριση μεταξύ "πραγματικού" και "εικονικού" κόσμου. Προτιμά να θεωρεί ότι αυτοί οι κόσμοι συνομιλούν τρόπον τινά. Αυτό ανακλάται και στην προσέγγισή του, καθώς χρησιμοποίησε εν τέλει και παραδοσιακή εθνογραφική μελέτη μέσω συνεντεύξεων offline με τα υποκείμενά του και ανάλυση κειμένων και δεδομένων σε χαρτί (ακριβέστερα, του είδους των κειμένων που δεν συναντά κανείς στο διαδίκτυο). Καταλήγει ότι αυτή ήταν μία χρήσιμη συμπληρωματική προσέγγιση. Η λέξη 'συμπληρωματική' είναι κλειδί για το ζήτημά μας, καθώς διαφαίνεται ότι ενδεχομένως η κυβερνογραφία δεν είναι απλώς μία άλλη μορφή εθνογραφίας αλλά αποδίδει με διαφορετικό τρόπο διαφορετικά στοιχεία και ότι είναι πιθανόν να βρισκόμαστε ολοένα και περισσότερο ενώπιον διλημμάτων όπως, το ένα, το άλλο, ή και τα δύο; Και κυρίως, πώς;

Κυβερνοχώρος: Ένας «πραγματικός» χάρτης του διαδικτύου σε παγκόσμια κλίμακα, που απεικονίζει τις συνδέσεις μεταξύ κόμβων

(από http://chrisharrison.net/projects/InternetMap/index.html)

Δείτε ακόμη:

Τι έκαναν άλλα πανεπιστήμια τότε το 2002;

http://openanthropology.wordpress.com/2007/10/15/another-revolution-missed-anthropology-of-cyberspace/

Μερικές πρώιμες σκέψεις και ανησυχίες του A.Wittel (2000):

http://www.qualitative-research.net/fqs-texte/1-00/1-00wittel-e.pdf

Τα ζητήματα δεοντολογίας που τίθενται:

Haken, D. (2000). Ethical Issues in the Ethnography of Cyberspace. Ethics And Anthropology: Facing Future Issues In Human Biology, Globalism, And Cultural Property. Vol. 925, pp. 170-186.

Δείτε και αυτό: http://jai.or.id/jurnal/2004/73/01ktpdh73.pdf

Για τη netnography:

http://www.ciadvertising.org/SA/spring_04/adv391k/karen/NetnoMethod.htm

κι ακόμη: Kozinets, Robert V. (2002), “The Field Behind the Screen: Using Netnography for Marketing Research in Online Communities,” Journal of Marketing Research, 39 (February), 61-72, και Kozinets, Robert V. (1999), “E-Tribalized Marketing? The Strategic Implications of Virtual Communities of Consumption,” European Management Journal, 17 (3), 252-264.

Α! Και τα άρθρα της Wikipedia στο ζήτημα είναι πολύ διαφωτιστικά (συγγνώμη δρ Χανδακά, δεν κρατήθηκα!).

'Το κόκκινο μελάνι '...

Έχει δίκιο ο Chilam Balam και ο Κωνσταντίνος. Η πρόσβαση στο Διαδίκτυο δεν είναι δεδομένη για όλους. Για να αναφέρω ένα (πιθανότατα περασμένο, με την ταχύτητα των εξελίξεων του χώρου) στατιστικό στοιχείο, λέγεται ότι το 91% των χρηστών του Ίντερνετ αντιπροσωπεούν το 19% του πληθυσμού του κόσμου. Δεν είναι μακριά από την αλήθεια ένα τέτοιο νούμερο. Δεν παύει όμως το Διαδίκτυο να είναι ένας τρόπος διακίνησης της πληροφορίας, και ένας χώρος έκφρασης απόψεων κ.ά. Περιορισμοί υπάρχουν, αλλά σίγουρα δεν θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι οι χρήστες έχουν τις ίδιες ή παρόμοιες πολιτιστικές συνήθειες. Το μόνο, ίσως, που έχουν κοινό (σε ευρύ φάσμα) είναι η επαφή και αλληλόδρασή τους με τις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας, καθώς και η δημιουργία σχέσεων μέσω αυτών. Ναι, τότε έχουν κάτι που δεν έχουν οι 'άλλοι' (αν και, μην ξεχνιόμαστε, υπάρχουν 'εμείς' κι 'εμείς'... αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση).
Όσον αφορά την ελευθερία, Alan Alfonso, θα σας παραθέσω τμήμα από την εισαγωγή στο βιβλίο του Slavoj Žižek, Καλωσορίσατε στην έρημο του πραγματικού!...
"Σε ένα παλιό ανέκδοτο από την πάλαι ποτέ Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, ένας γερμανός εργάτης βρίσκει δουλειά στη Σιβηρία. γνωρίζοντας ότι όλη του η αλληλογραφία θα διαβάζεται από τους λογοκριτές, λέει στους φίλους του: 'Ας καθορίσουμε έναν κανόνα: εάν το γράμμα που θα λάβετε είναι γραμμένο με συνηθισμένο μπλε μελάνι, τότε αυτά που λέει αληθεύουν. αν είναι γραμμένο με κόκκινο μελάνι, τότε ό,τι σας γράφω είναι ψέματα.' Μετά από ένα μήνα, οι φίλοι του λαμβάνουν το πρώτο γράμμα, γραμμένο με μπλε μελάνι: 'Τα πάντα εδώ είναι θαυμάσια: τα μαγαζιά είναι γεμάτα, υπάρχει άφθονο φαγητό, τα διαμερίσματα είναι μεγάλα και με καλή θέρμανση, οι κινηματογράφοι προβάλλουν ταινίες από τη Δύση, κυκλοφορούν πολλές κοπέλες έτοιμες για σχέση -το μόνο πράγμα που δεν βρίσκει κανείς είναι κόκκινο μελάνι.'"
Λίγο παρακάτω εξηγεί:
"Ξεκινά κανεί συμφωνώντας ότι διαθέτει όσες ελευθερίες θέλει κι έπειτα απλώς προσθέτει ότι το μόνο που λείπει είναι το 'κόκκινο μελάνι': 'αισθανόμαστε ελεύθεροι' διότι μας λείπει ακριβώς η απαραίτητη γλώσσα για να αρθρώσουμε την ανελευθερία μας."(1).


(1) Žižek, S. 2003 [2002], Καλωσορίσατε στην έρημο του πραγματικού! Πέντε δοκίμια για την 11η Σεπτεμβρίου και για άλλες συναφείς ημερομηνίες (μτφρ. Β. Ιακώβου), Αθήνα: Εκδόσεις Scripta, σ. 9-10.

Αποστολία

Χάριν στα μεγάλους επιστήμονες της δεκαετίας του '50 και '60 έχουμε κληρονομήσει σήμερα ένα τεράστιο επίτευγμα για το οποίο μιλάνε όλοι. Φυσικά είναι ο ηλεκτρονικός υπολογιστής ο οποίος σε συνδιασμό με τον Παγκόσμιο Ιστό είναι ένας κόσμος ολόκληρος. Το διαδίκτυο είναι από μόνο του ζωντανό. Πράγματι, είναι ζωντανό! Αφού μπορεί και κάνει δυνατή την επικοινωνία και την μετάβαση πληροφοριών και ιδεών μεταξύ των ανθρώπων από διάφορα μέρη της γης. Φαντάζομαι ότι κανένας δεν μπορεί να διανοηθεί το τέλος και το θάνατο αυτού του "μικρόκοσμου". Άραγε να έχουν προνοήσει κάποιοι για το αντίδοτό του? Ο υπολογιστής δεν είναι μόνο μια αριθμομηχανή που φέρνει σε πέρας τις πράξεις, αλλά είναι μια προέκταση του ανθρώπου, ένα προσωπικό αντικείμενο ίσως για τον καθένα μας. Η καθημερινή επαφή με την οθόνη και το πληκτρολογιο σε δένουν συνεχώς. Γι' αυτό και η μελλοντική καταστροφή του θα φέρει τα πάνω-κάτω.

3η εβδομάδα – Προσεγγίσεις στο Ίντερνετ

ΠΡΙΝ ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΜΕ
http://www.edn.com/blog/400000040/post/1500016150.html?nid=2679
http://www.internetevolution.com/author.asp?section_id=501&doc_id=136708&

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
Hine, C. 2000, Virtual ethnography, Εισαγωγή

ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ
Ορισμοί
http://homepages.pathfinder.gr/hermeia/glos/web-dat.htm
Digital ethnography
http://mediatedcultures.net/ksudigg/
& βίντεο http://www.youtube.com/watch?v=tYcS_VpoWJk
You tube project
http://mediatedcultures.net/youtube.htm

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Anderson, K. 'Computers and the Information Revolution' http://www.leaderu.com/orgs/probe/docs/computer.html

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ
Computer-Mediated Anthropology
ή
http://www.intute.ac.uk/socialsciences/archive/iriss/papers/proceed.html#8

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΦΟΡΑ
Hakken, D. 1999, Cyborgs@Cyberspace, Nέα Υόρκη-Λονδίνο: Routledge, κεφ. 1,2.
Budka, Ph. & M. Kremser, 2004, ‘CyberAnthropology-Anthropology of CyberCulture’, στο S. Khittel, B. Plankensteiner and M. Six-Hohenbalken (επιμ.) Contemporary issues in socio-cultural anthropology. Perspectives and research activities from Austria, σσ. 213-226. Βιέννη: Loecher. http://www.philbu.net/media-anthropology/Budka_Kremser_Cyberanthro.pdf